PROJEKAT PODRŽALA
AMBASADA KRALJEVINE NORVEŠKE
Francisco de Borja Lasheras & Vessela Tcherneva:

Da li EU gubi Zapadni Balkan? Šta o tome misle lokalni eksperti

Sve u svemu, postoji osjećaj da Evropa treba da se ponovo uspostavi u odnosu na Zapadni Balkan i da, u svjetlu tih izazova, više nije dovoljna ista volja. Različiti strateški procesi u EU i nekim njenim članicama treba da budu prilika za ovu novu politiku ili novu strategiju. Naposljetku, kao što su lokalni eksperti naglasili, budućnost Zapadnog Balkana je pitanje koje se temeljno tiče onakve EU kakvu Evropljani zaista žele i budućnosti samog evropskog projekta. Ovo je pitanje koje Evropljani ne mogu i dalje izbjegavati. A što se tiče Zapadnog Balkana, što prije odgovori na to tim bolje, osim ako ne želi da druge globalne sile preduhitre sa svojim odgovorom.
© 2015 SOS Udruženje za društvena dešavanja
Francisco de Borja Lasheras & Vessela Tcherneva European Council on Foreign Relations
Nezavršen posao na Zapadnom Balkanu

Zapadni Balkan ostaje nezavršen posao Evrope, ne samo zbog stalnog zastoja u Bosni ili tenzija u Makedoniji i Sjevernom Kosovu, nego i zato što se u ovom regionu takođe materijalizira i širi geopolitički razvoj koji oblikuje okruženje EU – i na mnoge načine mogao bi biti štetan za evropske interese.

Napetosti i percepcija zastoja na Balkanu potaknuti su ‘petogodišnjim zahlađenjem’, dok su novonastale forme pravila u sukobu sa osnivačkim načelima EU i pričom o integraciji. Ustvari, ista konkurentnost modela, što vidimo u drugim dijelovima Evrope, koja suprotstavlja više manje pluralističke demokratije spram populističkih ili neliberalnih demokratija po matrici Viktora Urbana ili čak ‘putinizma’, igra se i na Zapadnom Balkanu, sa neizvjesnim ishodom za taj krhki region. Ironija je, da u istom tom dijelu svijeta gdje je EU u vođstvu i gdje njen uticaj, kroz transformativnu snagu, treba da bude najjači, lokalni eksperti se slažu da EU više nije vodeći akter i da je njena snaga poluge oslabila.

Pokaže li se Evropa nesposobnom da preokrene ili barem neutralizira najnegativnije aspekte takvog razvoja, Zapadni Balkan bi mogao zapasti u neku vrstu strateškog limba bliskog “Evropi” : niti je unutra niti je vani, zahvaljujući geopolitičkim zadiranjima drugih aktera, koji jedva da su demokrati, i skrivenim izazovima sigurnosti.

To da je na Zapadnom Balkanu “Pax Europeanna” u pitanju već je izvjesno vrijeme predmet analiza učenih ljudi i stvar rastuće zabrinutosti u nekim metropolama. Ipak, iza ‘govora politike’ o “evropskom ponovnom angažiranju” ili održavanju proširenja u životu, izgleda da je to daleko manje vrijedno u terminima odlučne, panevropske strateške diskusije o onom što je aktuelni oblik tih izazova i, još važnije, šta Evropljani treba da učine s tim u vezi.

Ova pitanja pokrenuta su na nedavnoj radionici u Sofiji, uz značajno učešće balkanskih mislilaca, novinara i analitičara. Među gostima bili su visoka predstavnica Evropske unije Federica Mogherini, bugarski ministar vanjskih poslova Daniel Mitov i zamjenica bugarskog premijera Meglena Kuneva. Više od 50 eksperata sa Balkana i regiona Crnog mora izrazili su svoju zabrinutost i ponudili politička rješenja.

Šta misle lokalni eksperti?

Lokalni eksperti su raspravljali o tome da EU u osnovi djeluje kao politički autopilot, sa snažnim fokusom na proces (na primjer, naglasak na odlučivanje) a manje na supstancu (na primjer, aktuelni napredak u dubokoj demokratizaciji i dobroj vlasti). Interne borbe u EU i negativna politika sa GrexitandBrexits, zajedno sa političkim zahlađenjem koji je rezultat zamora od proširenja, doprinijeli su gubljenju poluge na Zapadnom Balkanu. Zauzvrat, elite često nisu baš sklone donošenju reformi koje prijete interseima njihove moći ili ostaju udobno zavaljeni u pogrešnoj politici. U tim okolnostima cijena i korist dalekog izgleda za EU se ponovo preispituju kad se suprotstave opipljivijim koristima koje nude drugi strateški akteri.

I sada vlada osjećaj da momentum nije samo izgubljen nego da je nastupio negatiavn momentum. Širom regiona vidimo povratak na staro, izljeve napetosti (na primjer, kontroverznost oko komemoracija u Srebrenici, pojačanih ruskim vetom u Vijeću sigurnosti UN) i nastali vakuum moći koji postepeno, na razne načine, popunjavaju Rusija, Turska, zemlje Zaliva ili čak Kina. Drugi eksperti su tvrdili da Evropljani trampe ‘demokratiju za stabilnost’ i čak se odriču osnovnih principa – sa osvrtom na prihvatanje nedemokratskih praksi u Makedoniji i drugim mjestima.

Nova evropska strategija za Zapadni Balkan?

Lokalni eksperti se uveliko zalažu za revidiranje politike EU prema regionu i, prije svega, traže da se izbjegne sadašnja inercija, iako se čak vide promjene na putu naprijed. U ovom pogledu, EU i njene zemlje članice treba da nađu ‘novu strategiju’ za region. Ova strategija treba da bude povezana sa tekućim procesom za novu globalnu strategiju EU. Takva strategija treba, kako oni tvrde, da slijedi politiku preispitivanja baziranu na lekcijama naučenim iz scenarija kao što su Kosovo i Makedonija.

Šta više, sadašnji autopilot modus o proširenju ne može se nastaviti. EU treba da promijeni trend slabljenja demokratskih snaga u regionu i promijeni kurs da bi se omogućio inkluzivniji, istinski transformativni proces koji će se snažnije oslanjati na ulogu civilnog društva. Sadašnji naglasak na regionalnu saradnju, socio-ekonomiju i vladu je pozitivan, ali ga treba podržati stvarnim, opipljivim ishodima za stanovništvo i bazirati na podržanom implementiranju reformi.

Sve u svemu, postoji osjećaj da Evropa treba da se ponovo uspostavi u odnosu na Zapadni Balkan i da, u svjetlu tih izazova, više nije dovoljna ista volja. Različiti strateški procesi u EU i nekim njenim članicama treba da budu prilika za ovu novu politiku ili novu strategiju. Naposljetku, kao što su lokalni eksperti naglasili, budućnost Zapadnog Balkana je pitanje koje se temeljno tiče onakve EU kakvu Evropljani zaista žele i budućnosti samog evropskog projekta. Ovo je pitanje koje Evropljani ne mogu i dalje izbjegavati. A što se tiče Zapadnog Balkana, što prije odgovori na to tim bolje, osim ako ne želi da druge globalne sile preduhitre sa svojim odgovorom.

Preuzeto sa www.dialoguebih.net

Tekst je prvobitno objavljen na European Council on Foreign Relations portalu (05.08.2015.). Odgovornost za informacije i gledišta iznesena u ovom tekstu isključivo leži na autoru i nužno ne izražavaju mišljenje SOS Udruženja za društvena dešavanja i donatora.